Nga: Aida Turku
Ka momente në histori kur një komb nuk provohet nga luftërat, por nga mënyra se si mbron identitetin e vet.
Sot, studentët shqiptarë në Maqedoninë e Veriut nuk po kërkojnë privilegje. Po kërkojnë një të drejtë elementare: të mos diskriminohen në gjuhën në të cilën kanë studiuar. Studentët shqiptarë të jurisprudencës studiojnë në shqip. Diplomohen në shqip. Formohen akademikisht në shqip.
Por, në momentin më të rëndësishëm të profesionit të tyre, provimin e jurisprudencës, përballen me një mur institucional që bie ndesh me vetë parimet kushtetuese të barazisë dhe mosdiskriminimit. Dhe pikërisht këtu nis problemi. Sepse, kur një student trajtohet ndryshe për shkak të gjuhës së tij, nuk kemi më të bëjmë me një procedurë administrative. Kemi të bëjmë me cenim dinjiteti.
Kushtetuta e Maqedonisë së Veriut garanton barazinë para ligjit dhe ndalon diskriminimin. Studentët argumentojnë se nuk mund të trajtohen ndryshe vetëm për shkak të gjuhës amtare, sidomos kur universitetet ku studiojnë zhvillojnë programet juridike në gjuhën shqipe. Ligji për përdorimin e gjuhëve e njeh shqipen si gjuhë zyrtare. Pas Marrëveshjes së Ohrit, përdorimi i shqipes në institucionet shtetërore është një e drejtë e njohur dhe studentët kërkojnë që kjo të vlejë edhe për provimet profesionale shtetërore, si ai i jurisprudencës.
Një tjetër argument lidhet me të drejtën për arsim dhe akses të barabartë në profesion. Sipas studentëve, provimi duhet të testojë njohuritë juridike dhe jo nivelin e zotërimit të gjuhës maqedonase. Për këtë arsye, detyrimi për ta zhvilluar provimin vetëm në maqedonisht shihet si një pengesë diskriminuese për ushtrimin e profesionit.
Atëherë lind pyetja: nëse universiteti është në shqip, literatura është në shqip dhe formimi juridik është në shqip, pse drejtësia duhet të përkthehet vetëm në një gjuhë? Kjo nuk është vetëm një protestë studentore. Kjo është një përplasje mes standardit europian dhe mentalitetit përjashtues. Unë isha në Shkup. Isha një nga studentet nga Tirana që udhëtuam për të mbështetur protestën. Dhe ajo që pashë atje ishte shumë më tepër sesa revoltë rinore.
Pashë studentë që nuk kërkonin favore, por barazi. Pashë të rinj që nuk po ngrinin zërin kundër një shteti, por kundër diskriminimit. Pashë një brez që po kupton se të studiosh drejtësinë nuk mjafton më, duhet edhe ta mbrosh atë. Madje, pati tentativa për të ndaluar protestat dhe studentë që u penguan gjatë organizimeve.
Por historia ka treguar gjithmonë një gjë: asnjë pengesë nuk e ndal një brez që kërkon të drejtën e vet. Dhe sot, ne studentët shqiptarë në Tiranë, kemi zgjedhur të mos heshtim. Jo sepse kjo na prek drejtpërdrejt. Por sepse, kur cenohet gjuha, dinjiteti dhe e drejta e një shqiptari, nuk ekzistojnë më kufij politikë.
Prandaj, të martën, në orën 17:00, nga Sheshi Skënderbej drejt Ambasadës së Maqedonisë së Veriut në Shqipëri, do të zhvillohet një marshim proteste në mbështetje të studentëve shqiptarë në Shkup. Ky nuk është një marshim urrejtjeje. Është një marshim ndërgjegjeje. Sepse një shtet nuk matet nga mënyra se si trajton shumicën, por nga mënyra se si respekton të drejtat e çdo qytetari.
Dhe sepse një student që diplomohet në shqip, nuk mund të trajtohet si i huaj në profesionin e vet për shkak të shqipes. Ndoshta ky do të jetë provimi më i vështirë i studentëve shqiptarë. Por ndoshta edhe diplomimi më dinjitoz i një brezi që refuzon të heshtë. Sepse ka momente kur protesta nuk është më zgjedhje. Është detyrim moral.
